Czy trazodon to psychotrop? Klasyfikacja leku

Kiedy lekarz proponuje trazodon na sen albo na obniżony nastrój, wiele osób zatrzymuje się na słowie psychotrop. Kojarzy się ono z silnym, uzależniającym lekiem psychiatrycznym i budzi niepokój. Przy trazodonie sprawa jest bardziej złożona, niż podpowiada potoczne skojarzenie, dlatego warto rozdzielić kilka znaczeń tego słowa.

Skąd bierze się pytanie, czy trazodon to psychotrop

Zamieszanie wynika z tego, że słowo psychotrop ma co najmniej trzy różne znaczenia, a w rozmowie zwykle się je miesza. W mowie potocznej kojarzy się ono z silnym lekiem, który zmienia świadomość, uzależnia i wymaga specjalnej recepty. Takie skojarzenie pasuje do benzodiazepin, ale nie do trazodonu.

W węższym, formalnym sensie substancja psychotropowa to pojęcie prawne. Chodzi o środki z wykazu dołączonego do ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, których wytwarzanie i obrót są ściśle kontrolowane. W najszerszym, medycznym rozumieniu lek psychotropowy to po prostu każdy lek działający na ośrodkowy układ nerwowy i wpływający na psychikę, czyli na nastrój, lęk czy sen. I tutaj kryje się cała odpowiedź: trazodon mieści się w tym ostatnim znaczeniu, bo jest lekiem przeciwdepresyjnym, ale nie w pierwszym ani drugim, bo nie uzależnia i nie jest środkiem kontrolowanym.

Do jakiej grupy leków należy trazodon

Trazodon należy do leków przeciwdepresyjnych. Nie jest klasycznym lekiem nasennym ani środkiem uspokajającym z grupy benzodiazepin. Jego głównym, zarejestrowanym wskazaniem jest leczenie depresji, także depresji z lękiem. Efekt nasenny to skutek uboczny, który w małych dawkach wykorzystuje się pomocniczo w bezsenności.

Mechanizm działania tłumaczy, dlaczego jedna tabletka potrafi robić tak różne rzeczy. Trazodon wpływa na przekaźnictwo serotoniny w mózgu, co odpowiada za działanie przeciwdepresyjne. Dodatkowo blokuje receptory histaminowe oraz część receptorów adrenergicznych, i to właśnie te dwa mechanizmy dają senność oraz działanie uspokajające przy niskich dawkach. Kluczowe jest jedno: trazodon nie pobudza układu GABA. Benzodiazepiny i leki nasenne typu zolpidem, które faktycznie uzależniają, działają właśnie przez GABA. Trazodon idzie zupełnie inną drogą, dlatego jego profil ryzyka jest inny.

Trazodon a substancje psychotropowe w sensie prawnym

W polskim prawie substancje psychotropowe to zamknięty wykaz podzielony na grupy, dołączony do ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Znajdują się na nim między innymi benzodiazepiny, zaliczone do grupy o kontrolowanym obrocie. Trazodonu na tym wykazie nie ma. Nie jest ani substancją psychotropową, ani środkiem odurzającym w rozumieniu przepisów.

Widać to też po samym sposobie wypisywania leku. Trazodon jest wydawany na zwykłą receptę Rp, a nie na specjalną receptę zastrzeżoną dla leków silnie działających i kontrolowanych. Jego status leku na receptę wynika przede wszystkim z tego, że to lek psychiatryczny, którego dobór, dawkę i czas leczenia powinien ustalać lekarz, a nie z ryzyka nadużywania.

Czy psychotrop znaczy uzależniający

Najczęściej za pytaniem o psychotrop kryje się jedna, konkretna obawa: czy się od tego uzależnię i czy dam radę go potem odstawić. Tutaj odpowiedź jest uspokajająca. Trazodon nie ma potencjału uzależniającego typowego dla benzodiazepin. Nie wywołuje euforii, nie prowadzi do przymusu zażywania i nie wymaga stopniowego zwiększania dawki, żeby dalej działał.

Jest jednak jeden szczegół, o którym trzeba wiedzieć, żeby nie wpaść w drugą skrajność. Trazodonu nie odstawia się nagle, zwłaszcza po dłuższym stosowaniu. Po gwałtownym przerwaniu mogą pojawić się przejściowe objawy odstawienne, takie jak niepokój, drażliwość, zaburzenia snu czy nudności. To nie jest uzależnienie w sensie psychicznego głodu leku, tylko reakcja organizmu na szybkie zniknięcie substancji, do której się przyzwyczaił. Dlatego dawkę zmniejsza się stopniowo, według planu z lekarzem. Różnicę między uzależnieniem a objawami odstawiennymi rozkładamy na czynniki pierwsze w tekście czy trazodon uzależnia.

Kiedy lekarz sięga po trazodon

Skoro trazodon nie jest psychotropem w potocznym, uzależniającym sensie, warto wiedzieć, po co lekarze go przepisują. Wykorzystują dwa różne działania tego samego leku, zależnie od dawki.

• Leczenie depresji, w tym depresji z towarzyszącym lękiem, w dawkach wyższych, jako główne wskazanie.
• Wspomagająco w bezsenności, zwłaszcza gdy towarzyszy jej obniżony nastrój lub napięcie, w małych dawkach na noc.
• Sytuacje, w których lekarz chce uniknąć leków nasennych o realnym ryzyku uzależnienia i szuka innej opcji na sen.

To, że trazodon nie jest substancją kontrolowaną i nie uzależnia jak benzodiazepiny, nie znaczy, że jest lekiem obojętnym. Może obniżać ciśnienie przy zmianie pozycji, wywoływać senność i zawroty głowy, szczególnie na początku leczenia i u osób starszych, u których zwiększa ryzyko upadków. Rzadko, ale poważnie, powoduje priapizm, czyli długotrwały bolesny wzwód, który wymaga pilnej pomocy. Leku nie łączy się z alkoholem ani z inhibitorami MAO, a ostrożności wymagają osoby z chorobami serca. Pełny opis działania, dawkowania i przeciwwskazań znajdziesz na stronie trazodon. Jeśli głównym problemem jest lęk i napięcie, a nie obniżony nastrój, lekarz może rozważyć też hydroksyzynę, która działa inaczej i również nie uzależnia.

Najczęstsze pytania